Düşünce Denizi

Bektaşi Nefesleri – Pir Sultan Abdal’dan

Önce işe Pir Sultan Abdal’ı kısaca tanıtmakla başlayalım. Pir Sultan Bektaşi erenlerinin içinde çok anılanlarından biridir. Ancak, Bektaşi literatüründe iki ayrı kişi Pir Sultan mahlasıyla (şairlerin kullandıkları takma isim) şiirler yazmıştır. Birisi Serez’li Pir Sultan, diğiri ise Banaz’lı Pir Sultan olarak bilinir. İlginç bir rastlantı olarak her ikisinin de gerçek adları Haydar’dır. Banaz’lı Pir Sultan Sivas yörelerinde yaşamıştır. 16. yüzyıl şairlerindendir. Serez’li Pir Sultan ise, Balkanlarda yyaşamış ve 15. yüzyıl şairleri arasında yer almıştır.

Önce Serez’li Pir Sultan’dan bir nefes örneği verelim:

Ey erenler çün bu sırrı dinledim
Huzuru mürşide vardım bu gece
Hakikat sırrını andan dinledim
Evliya erkanın gördüm bu gece

Mürşidim Muhammed bildim yolumu
Rehberim Ali’dir verdim elimi
Tığbend ile bağladılar belimi
Erenler meydanın gördüm bu gece

Erenler rahına eyledim iman
Kalmadı gönlümde zerrece güman
Ne bilsin bu sırrı Yezid’le Mervan
Küllü varım Hakka verdim bu gece

Andelip misali avaz ederek
Kati sema edip pervaz ederek
Yedi aza ile niyaz ederek
Gerçekler erkanın gördüm bu gece

Pir Sultanım Hakka niyaz ederim
Erenler rahına doğru giderim
Küllü varım Hakka teslim ederim
Hakkın cemalini gördüm bu gece

Serez’li Pir Sultan, Makedonya’daki Sarıgöl yöresinde Bahçe ve Cuma tekkelerinin ilk ruhani onderi olarak tanınır. Kesriyeli Kasım Baba ve Koniçalı Hüseyin Babalar ile Yanya’nın fethedilmesinde hizmet etmişlerdir. Yanya fatihi Arslan paşayı koruma görevini üstlenmişlerdir. Cuma Tekkesi diye bilinen yerde gömülüdür. Gazi Ali Baba adında bir kardeyi vardır.

Şimdi de Banaz’lı Pir Sultan’dan bir nefes örneği seçelim:

Muhammed Ali’nin kurduğu yoldur
Ak üstünde kara seçebilirsen
İ’tikadı dilden söyleyen dildir
Ali’nin sırrına erebilirsen

Erenler seni ol ceme katarlar
Kötü amellerin taşra atarlar
Bir gün yularından çeküb tutarlar
Çektikleri yere varabilirsen

Erenler seni ol ceme getürür
Kalmış işlerini Hak’ka yetürür
Gördün mü Hak anda mihman oturur
Mihman gözü ile görebilirsen

Aslı Mervan olan katara gelmez
Küfrü iman eden aşıklar ölmez
Mü’minin suali ahrete kalmaz
Dünyada sualin verebilirsen

Pir Sultan Abdal’ım eller men’olur
Dört kapudan bir gün birden yol olur
Dünyada ahiret doğru yol olur
Verdiğin ikrara durabilirsen

Peki, kimdir Banaz’lı Pir Sultan? İşin ilginç yöne Banaz’lı Pir Sultan’ın hayatı bir tür gizem taşır. Çünkü Serez’li Pir Sultan’ın hayatı hakkında birçok tarihi kaynaktan bilgi alınabilmesine karşın Banaz’lı Pir Sultan’ın hayat hikayesi büyük ölçüde yöresel söylencelerden, halk bilgisinden derlenerek oluşturulabilmiştir. Tarihi vesikalarla ispatlanabilmiş değildir. Ancak, halkın inançlarında yer etmiştir. Bu inanca göre Pir Sultan Abdal Erdebil ocağına bağlıdır. Banaz’da doğmuştur. Daha önce de belirttiğimiz gibi asıl adı Haydar’dır. Şiirleri incelendiğinde Hacı Bektaş Veli’yi Pir, Hacı Bektaş halifelerinden Kızıl Deli’yi ve Abdal Musa’yı da “ser çeşme” olarak tanımladığı görülür. Bir şekilde Ağuçen kökene bağlandığına ve Kara Donlu Can Baba ocağı ile ilişkili olduğuna inanılır, ancak bu durum nefeslerinde işlenmemiştir.
Banaz’lı Pir Sultan’ın İran hükümdarı Şah Tahmaseb ile ilişki kurduğu varsayımı nedeniyle dönemin paşalarından Hızır Paşa tarafından Sivas’ta asıldığına inanılır. Bilindiği gibi o dönemde iki hükümdar arasında ilişkiler pek de dostane değildir.

Pir Sultan Abdal ile ilgili olarak yaygın şekilde kabul gören bir hikaye vardır. Onu nakledelim:

Sofular köyünden Hızır Paşa bir gün Pir Sultan’dan himmet ister. O da “sana himmet veririm ama, sonra beni asarsın” der. Söylenceye göre bu olay gerçekleşir ve Hızır Paşa, Pir Sultan’ı astırır . Önce Hızır Pşa Pir Sultan’ın taşlanmasını emretmiş, oradaki herkes taş atarken Pir Sultan’ın ahret kardeşi olarak bilinen Ali Baba gül atmış. Gül Pir Sultana değince, Pir Sultan “ahhh ..” diye bağırır ve söyle der:

Şu ellerin taşı ki bana değmez
İlla dostun gülü yaralar beni

Bu olaydan sonra, taşlarla yaralanan Pir Sultan’ı İran Şahı Tahmaseb ile siyasal ilişki kurduğu töhmeti ile Kara Kadı tarafından verilen idam fetvasına göre, Hızır Paşa tarafından Sivas’ta asılması izler. Yine söylenceye göre, Pir Sultan’ın giysileri ağaçta asılı kalır ama bedeni sır olur…

Erdebil’de makamı vardır, bir söylentiye göre de bu olaydan sonra naşı Erdebil’e götürülmüş ve orada defnedilmiştir.

Bütün bu söylemden anlaşılacağı üzere Pir Sultan Abdal’ın hayatı halk tarafından simgesel olarak şekillendirilmiştir. İşin gerçeğinin ne olduğu bir yana bırakılırsa, halkın yarattığı kimlik ve ona yüklediği anlamlar önemlidir. O dönemde halkın duygularına tercüman olmaktadır. Fakir düşen halkın dağ gibi yükselen vergiler başta olmak üzere çeşitli sıkıntılar içinde yaşarken Osmanlı iktidarı tarafından yeterince ilgi görmemelerine, hatta baskı görmelerine ve sahipsizlik duygusu içinde bırakılmalarına bir isyanı simgeler. Bu yüzden de Pir Sultan genelde ezilmişliğe isyanın simgelerinden biri haline gelmiştir.

İki Pir Sultan’ın hikayesi zaman zaman birbirine karışır. Kimileri Banaz’lı hakkında yazdıklarımızın Serez’linin başından geçenler olduğu ve bunların Sarıgöl’de geçtiğini söylerler.

Bektaşi ilkelerini şiirlerinde işlemiş oldukları için her iki Pir Sultan kimliği de Bektaşiler için “erenlerden” olarak nitenir. Tarihi kimliklerinden ziyade halkın gözünde oluşan kimlikleri daha büyük önem taşır. Nefesleri saygıyla dile getirilir.

About these ads

26 Kasım 2006 - Yazar | Bektaşilik ve Alevilik, Nefesler

4 Yorum »

  1. pirsultanlar ölmez vatan bölünmez

    Yorum tarafından emrah | 10 Aralık 2006 | Cevapla

  2. güzel olmuşş..

    Yorum tarafından duygu | 16 Aralık 2006 | Cevapla

  3. Pir sultan abdal dünyada helal ve haramı ispatlamış çok güçlü bir kişiligi olan insanların ihanet ettigi bir osmanlı zamanını belirten yoksul halkın ne çilelerle yaşamının paylaştıgı gizemin öyküsünü anlatan pir sultan abdal hayatını ve filmini tüm dostların izlemesini isterim saygılarımla canlar.

    Yorum tarafından Selver Finike | 1 Şubat 2009 | Cevapla

  4. aradığımı bulamadım desem yalan olur.yapanın ellerine sağlık.allah razı olsun kardaştan

    Yorum tarafından sakoş | 14 Aralık 2009 | Cevapla


Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logo

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter picture

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook photo

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ photo

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

Takip Et

Her yeni yazı için posta kutunuza gönderim alın.

%d blogcu bunu beğendi: