Düşünce Denizi

Bektaşilik ve Alevilik’te Kadın-2

Bektaşi ve Alevi kültüründe kadın konusuna biraz devam edelim.
Bu kültürde kadın statüsünün daha yüksek olduğundan söz etmiştik. Bunun başlıca nedeninin de eski Türk gelenekleri olduğundan söz etmiştik. Bir örnek verelim. Eski Türk törelerine ilişkin bir bilgi şöyle aktarılıyor.
“Tarih Konuşuyor” adlı derginin Haziran 1964 cilt 1 sayı 5, sayfa 389’daki şu sözler dikkatimizi çeker: “Ben Ebulgazi Bahadır Han, bu günün Türk kuşağına derim ki: Türk’te kadın erkekten değerlidir, otağın asıl sahibi KADIN’dır. Analarımız, kızlarımız, karılarımız, Tanrı’nın erkeklere erlik (olgunluk) yolundaki armağanı olan kadınlarıdır. Babam Yadigâr Han anlatırdı ki, onun çocukluğunda kadın önden gider aş’a (yemeğe) önce o el atar, miras kız çocuğa kalırmış. Daha sonra kör olası Rus ve Arap düşünceleri iki yanlı gelmişler, bize olmayan nice nice duygular getirip içimize salmışlar”… Bu sözler Türklerin çok geç dönemlere kadar ANAERKIL düzende yaşadıklarının ispatıdır. ANAERKIL düzen ne demektir? Anaerkil düzende kadın yine kadındır, erkek de erkek. Öyle sanıldığı gibi kadınlar erkek rollerini üstlenmezler. Burada önemli olan toplumdaki saygınlık ve karar mekanizmasında aldıkları roller, üstlendikleri sorumluluklar ve miras hukukunun kimin soyundan izlendigi gibi konulardır. Anaerkil toplumda, ev, ocak kadınındır. Miras ve soy kadın soyundan yürür. Dolayısıyle kadının toplumdaki statüsü yüksektir. Böyle toplumlarda erkekler yine cinse dayalı işbölümünde erkeklere düşen görevleri, kadınlar da kadınlara düşen görevleri yerine getirirler ancak, toplumda amcalardan çok dayılar kıymetlidir. Dayılara çok sorumluluk düşer. Işte bu yüzden bizim toplumumuzda da Dayılanmak, dayısı olmak, gibi terimler vardır. Hala dayılar da amcalar kadar kıymetlidir ve sorumluluk taşır. Hic dikkatinizi çekti mi bilmiyorum ama, biri öldüğü zaman cenaze namazı kılınırken, niye onu “annesinin adıyla” betimlerler? Bütün bunlar hala anaerkil düzenin izlerini taşıdığımızdandır…

Islam kültürünün doğduğu coğafya Arap coğrafyası demiştik, hakim olan kültür de Arap kültürü. Hatırlarsanız cahiliye döneminde kız çocukların biraz da nufus planlaması anlayışıyla yaşam hakkından mahrum bırakıldığından söz etmiştik. Bazı kaynaklar, bu durumu açıklayıcı bilgi de verirler. Derler ki, kız çocuğu pek çok kabilede utanç konusu sayıldığından, evlenirken kız çocuğu doğması halinde, doğacak kız çocuğunun öldürüleceği karara bağlanırdı ve bu işi annesi bizzat yapardı. Aynı zamanda böyle bir cinayet işlenirken bir sürü kadın seyretmesi için davet edilir, kız çocuğunun öldürülme işi onların gözleri önünde yapılırdı. Türkler İslâmiyet’i kabul ettiklerinde Arap toplumlarının kadına bakış açısını asla onların anladığı şekilde kabul etmediler, kendilerine göre yorumladılar. Ama, kadının statüsünün Türk töresindeki yüce halini muhafaza etmek de pek mümkün olmadı. Bektaşi ve Alevi kültüründe kadının statüsü bu yüzden son derece ayırıcı özelliğe sahiptir.

Atatürk Türk kadınına, eski Türk gelenek ve örfünde var olan statüsünü geri kazandırmıştır. Evet toplum anaerkile dönüşmemiştir ama, hiç değilse, verilen hakları kullandığı takdirde, erkeğiyle olabildiğince eş statüde hayatını sürdürme olanağının yolu açılmıştır. Bektaşiler ve Aleviler için önemli bir noktadır. Çünkü, onlar, tüm baskılara rağmen, kadınlarına eski gelenekleri ışığında daha yüksek bir statü sağlamışlardır. Bu yüzden zaman zaman haklarında dedikodular çıkmasına, uygunsuz yakıştırmalar yapılmasına rağmen… Çünkü Arap kültüründen etkilenen görüşü benimseyenlerin islam anlayışı kadını erkeğe oranla tamamen ikincil statüye atmıştır. Kadının ve erkeğin el sıkışması, sohbet etmesi, toplum içinde beraberce dolaşması, hatta beraber ibadet etmesi bile ayıplanır olmuştur. Bunlar Alevi-Bektaşi kültürü için kolay kabul edilebilecek şeyler değildir.

Atatürk’ü anmışken, bir fotograf ekleyelim…
ilhankoruyucu_afevziakmakkizininnisani.jpg

Reklamlar

24 Kasım 2006 - Posted by | Bektaşilik ve Alevilik, kadın

Henüz yorum yapılmamış.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: